Witamy w Świecie Rycerstwa

Get Adobe Flash player

 
 
  
   

Polskie słowo "rycerz" pochodzi od języka prasłowiańskiego – raciądz.
* ratęgъ (od *ratъ = walka, jak w imieniu Racibor), które przeszło w nazwę osobową, stąd nazwy miejscowe: Raciąż, Raciążek.

Początki rycerstwa sięgają czasów wczesnego średniowieczna. Był to stan o ściśle określonych prawach i obowiązkach. Pierwotnie rycerzem mógł być nazwany każdy konny wojownik, lecz od około XI wieku nazwę tę mógł nosić tylko wojownik pasowany na rycerza. By mogło to nastąpić wojownik musiał od 15-tego roku życia służyć jako giermek u boku pasowanego rycerza i zaprawiać się do wojennego rzemiosła. Po złożeniu dowodów męstwa oraz uzyskania odpowiedniego wykształcenia (władania bronią, jazdy konnej, obyczajów, śpiewu i poezji), pasowano giermka na rycerza.
Do aktu pasowania na rycerza wojownik przygotowywał się przez spowiedź, a cała ceremonia odbywała się w trakcie mszy świętej, po której wojownik składał przysięgę wierności Kościołowi, przestrzegania czci niewieściej, bronienia wdów i sierot. Następnie z rąk panującego otrzymywał pas rycerski i złote ostrogi. Z aktem pasowania na rycerza wiązało się nadanie ziemskie, dzięki czemu obdarowany dobrami rycerskimi (beneficjum), popadał w zależność lenną od nadawcy, stając się jego wasalem. Panujący pasował młodych rycerzy zwykle po ukończeniu przez nich 21-ego roku życia, chociaż w razie wyjątkowych zasług, stać to się mogło wcześniej.
Rycerze mieli specjalny status społeczny i byli przedstawicielami uprzywilejowanej warstwy feudalnej. Ich postępowanie opierało się na specjalnym etosie z uwzględnieniem kodeksu rycerskiego.

Rycerstwo Średniowieczne walczyło konno, najczęściej jako ciężka kawaleria. W razie potrzeby rycerze mogli też walczyć jako kawaleria lekka, a nawet piechota. Broń zaczepną stanowił miecz, włócznia (kopia), topór oraz sztylet zwany mizerykordią. Broń ochronną stanowiła tarcza, hełm i zbroja. Mobilizację rycerzy przeprowadzano przez rozesłanie wici, informujących o terminie i miejscu zbiórki. Na wezwania swojego pana rycerz przybywał wraz z pocztem liczącym kilku jeźdźców (giermków i pachołków) - była to najniższa jednostka organizacyjna w wojsku. Jednostką wyższą obejmującą rycerstwo określonego terytorium, stanowiła chorągiew. Połączone chorągwie stanowiły większy oddział – hufiec.

W czasie bitwy rycerze ustawiali się najczęściej pojedyńczo w rozciągniętym szeregu, a za nimi stali ich giermkowie i pachołkowie. Jeżeli obie strony decydowały się stoczyć bitwę w tym samym szyku, to starcie przeradzało się w serię pojedynków stojącego naprzeciw siebie rycerstwa, w którym uczestniczyli także wodzowie. Zdarzało się też, że stosowano szyk kolumnowy, który pozwalał na manewrowanie wojskiem w czasie bitwy. Dzielono wtedy armię na kilka hufców, które ustawiano w jednej lub kilku liniach, nierzadko wydzielano też hufiec odwodowy, w którym znajdował się często dowódca.

Patronem rycerzy był święty Jerzy, dziś opiekun harcerzy. W świadomości współczesnej, obraz rycerza jawi się jako wizerunek szlachetnego opancerzonego wojownika walczącego konno za pomocą różnorakiej broni białej w obronie słabych i uciśnionych. Został on ukształtowany przez średniowieczną sztukę, m.in. pieśni rycerskie oraz legendy, jak nap.: (Król Artur czy Rycerze Okrągłego Stołu).


Pospolite Ruszenie

Początkowo w Polsce pospolite ruszenie składało się ze zbrojnych kmieci i władyków. Jego trzon stanowili jednak ciężkozbrojni woje konni, stanowiący zaczątek rycerstwa. Obok zredukowanej drużyny i chłopskiego pospolitego ruszenia, zaczęło rozwijać się pospolite ruszenie rycerskie. Stanowili je możni ze swymi pocztami. Oddziały przyboczne składały się w większości z ludzi zależnych, wśród których byli również "rycerze służebni". Siedzieli oni na ziemi księcia lub możnowładcy, ale na wezwanie obowiązani byli stanąć pod broń.

W czasach Bolesława Chrobrego wojsko składało się z dwóch rodzajów broni: pancernych i tarczowników, a ich stosunek ilościowy wynosił jak 1:4,3.

W okresie panowania Bolesława Krzywoustego, liczba wojska, którym książę mógł dysponować, uległa znacznemu zmniejszeniu. Zmniejszała się rola pospolitego ruszenia chłopskiego, a ze stosunku "rycerzy" - pancernych do chłopów - tarczowników, wynika, że w jego czasach niewielu chłopów stawało pod broń. W okresie wojen pomorskich Bolesław III walczył zazwyczaj pospolitym ruszeniem możnych i rycerstwa z poszczególnych dzielnic kraju.
Testament Bolesława Krzywoustego z 1138 roku, jako wyraz kompromisu między coraz bardziej aktywnymi siłami odśrodkowymi a dążeniem dynastii do zachowania jedności państwa, rozpoczął w Polsce proces rozdrobnienia dzielnicowego.
Powstała sytuacja wymagająca tworzenia oddzielnych systemów obronnych oraz sił zbrojnych, podlegających księciu dzielnicowemu. Okres ten w dziejach wojskowych Polski zaznaczył się kształtowaniem feudalnego systemu organizacji wojsk. Każdy książę i otaczający go feudałowie tworzyli własną siłę zbrojną danej dzielnicy.

W początkowym okresie podstawową siłę zbrojną stanowiły oddziały rycerstwa skupionego wokół księcia, wśród których szczególną rolę odgrywał zapewne przyboczny orszak zbrojny samego księcia. Wraz z rozwojem układu feudalnego rozpowszechniło się wystawianie oddziałów wojskowych przez możnych i rycerstwo z tytułu posiadania ziemi. Wykształcił się system pospolitego ruszenia rycerstwa feudalnego, walczącego konno, w otoczeniu orszaku zbrojnego, składającego się w zależności od zamożności z kilku lub kilkunastu zbrojnych, któremu towarzyszyli pachołkowie i czeladź.

Kazimierz Wielki, kosztem Śląska i Pomorza zakończył wojnę na zachodzie. W walce z Tatarami i Litwą odzyskał dla Polski Ruś Czerwoną ze Lwowem, Ziemią Chełmską i częścią Wołynia. W wydanych statutach ujął powinność służby wojennej w ścisłe postanowienia prawne. Każdy rycerz był odtąd obowiązany osobiście do służby wojennej z jak najliczniejszym pocztem. Przy nowych nadaniach ziemi przepisano ściśle określoną ich liczbę. Dotyczyło to także dóbr prywatnych duchowieństwa. Obowiązani byli do służby w pospolitym ruszeniu wójtowie miejscy z trzema lekkozbrojnymi pachołkami, a sołtysi wiejscy z jednym lub dwoma pachołkami lekkozbrojnymi. Mieszczanie, zamiast w pospolitym ruszeniu, mieli obowiązek obrony swoich miast.
Pospolite ruszenie tworzyło chorągwie rodowe i ziemskie. Zbierało się one na zarządzenie starostów. Oni organizowali chorągwie pospolitego ruszenia i przygotowywali grody do gotowości obronnej. Rycerstwo poszczególnych ziem grupowało się w wyznaczonym obszarze i przechodziło pod rozkazy króla lub wyznaczonego wodza.

Rycerstwo otrzymywało zapłatę za wyprawy zagraniczne oraz odszkodowanie za utracone konie, a po dostaniu się do niewoli mieli prawo do wykupu na koszt skarbu królewskiego. Dokonywano też zaciągu żołnierza najemnego.
Prowadzono liczne prace fortyfikacyjne. Budowle obronne stawały się coraz częściej murowane. Pod koniec rządów Kazimierza pojawiła się w Polsce artyleria. Stworzona wtedy organizacja wojskowa odniosła tryumf za panowania Władysława Jagiełły w okresie Wielkiej Wojny z Zakonem Krzyżackim.

   


        


         


          


        

 
 
  
  


Rycerstwo polskie, ze względu na swoją funkcję, należało do uprzywilejowanej grupy społecznej, posiadając liczne przywileje. Posiadało własny Kodeks rycerza, który był zapisem najważniejszych zasad dotyczących zachowania rycerzy w różnych dziedzinach życia. Kodeks rycerza uczynił z polskiej szlachty jedną z lepszych w Europie. Przykładem dzielnego i wyjątkowo popularnego największych postaci polskiego rycerstwa, w tym czasie był Zawisza Czarny, do dziś krążą o nim legendy.

W XIII i XIV rycerstwo polskie przekształciło się w szlachtę. W Europie, tytuł rycerski należał do niższych tytułów szlacheckich. Zupełnie inaczej wyglądało to w Polsce, gdzie zgodnie z zasadą równości szlacheckiej – cała szlachta była zaliczana do rycerstwa, czasami określano ją również zamiennie kawalerem
W Polsce z uwagi na zasadę równości szlacheckiej rycerstwem tytułowano ogół szlachty, stosując też określenia kawaler (tytuł szlachecki)

W dzisiejszych czasach rekonstrukcją obyczajów i strojów rycerskich zajmują się m.in. bractwa rycerskie.
Istnieje również International Medieval Combat Federation zajmująca się organizacją m.in. mistrzostw świata w walkach rycerskich (np. w 2015 w Malborku). W Polsce działają Polskie Stowarzyszenie Walk Rycerskich i Polska Liga Walk Rycerskich. HMBIA (Historical Medieval Battles International Association) organizuje mistrzostwa Battle of the Nations.

Krzyżacy

Krzyżacy, Zakon Krzyżacki (pełna nazwa - Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie ),
to jeden z największych zakonów rycerskich, które powstały w XII wieku w wyniku krucjat. Krzyżacy opanowali Prusy Wschodnie oraz tereny Łotwy , Estonii, a także ziemie polskie. Słynna siedziba Krzyżaków to zamek w Malborku (Malbork). Malbork stał się miejscem Krzyżaków w efekcie ich sprowadzenia przez Konrada Mazowieckiego.

Geneza zakonu wiąże się z III krucjatą i oblężeniem Akki w XII wieku, kiedy rycerze niemieccy założyli nieformalne stowarzyszenie, którego celem miała być opieka nad rannymi i chorymi Niemcami. Krzyżacy, pod naciskiem księcia Fryderyka, złożyli śluby czystości, otrzymując w zamian szpital Najświętszej Marii Panny przy Domu Niemieckim w Jerozolimie. W momencie podboju Akki, papież przekazał zakonowi znajdujące się wokół tereny.

Ekspansja krzyżaków miała niezwykle szeroki zasięg, w historię wpisały się m.in.: 
     - pirwszy etap podboju Prus:I Powstanie Prusów (pokój na Kowalowym Ostrowie w 1248 r., układ w Dzierzgoniu w 1249r.),
     
     - drugi etap podboju Prus:
II Powstanie Prusów pod wodzą Herkusa Monte w 1260 r., ekspansja przeciwko Litwie, ekspansja przeciwko Polsce w 1308 r. (bitwa pod Płowcami, zjazd w Wyszehradzie w 1335 r. sojusz z Czechami, sąd papieski w Warszawie w 1339 r., pokój w Kaliszu w 1343 r.).

Pokój w Kaliszu skłonił Zakon Krzyżacki do zaniechania ataków na Polskę, a rozpoczął działania przeciwko Litwie.
Zakon skierował swoje zbrojne ostrze przeciw Litwie, zajmując częściowo Żmudź. W wyniku zajęcia terenów Jagiełło został zmuszony do przyjęcia chrztu, a następnie małżeństwa z córką Ludwika Węgierskiego, czego efektem była unia polsko-litewska. Unia polsko-litewska była unią personalną, co oznaczało m.in. objęcie obu narodów jednym władcą.

Książę, w wyniku ciągłych ataków ze strony Krzyżaków, zdecydował się na walki – (Wielka Wojna 1409-1411), której najważniejszą walką była bitwa pod Grunwaldem - jedna z największych bitew schyłku epoki średniowieczej


 
   
  

  
    
 
 

 

Copyright © 2017. All Rights Reserved.